Aksaray’ın Ulukışla köyünde petrol aramak amacıyla açılan sondaj kuyusunda ortaya çıkan ve köylüler tarafından “gizemli su” olarak adlandırılan püskürme olayı, bilimsel olarak açıklandı. Aksaray Üniversitesi’nden uzman akademisyenlerin yaptığı çalışma, Ulukışla’daki kaynağın bir soğuk su gayzeri olduğunu ortaya koydu.

Ali Uzun, Faruk Aylar, Faruk Maraşlıoğlu, Halithan Şen ve Musa Altun’un hazırladığı ve 2025 yılı JADER dergisinde yayımlanan araştırmada, söz konusu su püskürtme olayının CO₂ gazı tahrikli bir ‘soda gayzeri’ olduğu bildirildi.

AKADEMİK ARAŞTIRMA ORTAYA KOYDU: ULUKIŞLA’DAKİ GİZEMLİ SU İÇMEYE VE SULAMAYA UYGUN DEĞİL

Aksaray’ın Ulukışla köyünde petrol aramak için açılan sondaj kuyusunda ortaya çıkan ve bölge halkının “gizemli su” olarak adlandırdığı Ulukışla 1 soğuk su gayzeri, bilimsel incelemeyle mercek altına alındı. Akademik Dergi Pak’ta yayımlanan çalışmada, gayzerin fiziksel yapısı, oluşum mekanizması ve su özellikleri detaylı biçimde analiz edildi. Araştırmaya göre bu kaynak suyu, içme suyu olarak kullanılmaya uygun olmadığı gibi tarımsal sulamada da ciddi riskler barındırıyor.

Bilim insanlarının aktardığına göre gayzerler genellikle sıcak su kaynaklarıyla bilinse de Ulukışla’da ortaya çıkan yapı, CO2 tahrikiyle püsküren nadir soğuk su gayzerlerinden biri. Sondaj sırasında karbonatlı kayaçlarla temas eden yeraltı suyu, çözünme sonucu yüksek miktarda CO2 gazı biriktiriyor. Sondajın basıncı düşürmesiyle bu gaz bir anda kabarcıklanarak yeraltı suyunu metrelerce yukarı püskürtüyor. Araştırmada, benzer oluşumların yalnızca Ulukışla’da değil, Yeşilova ve Yapılcan köyleri çevresinde de bulunduğu tespit edildi.

Ulukışla 1 gayzerinin iç içe geçmiş üç koni yapısı ve yaklaşık 100 metre çapında taşma alanı ile bölge için dikkat çekici bir jeolojik oluşum olduğu kaydedildi. Gayzerin suyu göl yüzeyinden 70–80 santimetre, çıkış noktasından ise 2,8 metre yüksekliğe kadar püskürüyor. Ancak yapılan laboratuvar analizleri, bu görsel cazibenin arkasında ciddi bir uyarı barındırıyor: Su ne içmeye uygun, ne de tarımsal sulamada kullanılabilir nitelikte.

Ekolojik açıdan da sorunlar olduğu belirtilen araştırmada, sudan alınan örneklerde Bacillariophyta grubuna ait bazı mikroorganizma türleri tespit edildi. İlk incelemelerde Cymbella, Gomphonema, Tabellaria, Navicula ve Amphora gibi türlere rastlandı. Uzmanlar, suyun sahip olduğu kimyasal ve biyolojik özelliklerin uzun süreli temas için risk oluşturduğunu belirtti.

Araştırma, soğuk su gayzerinin bölge için bir tehdit değil, aksine doğru değerlendirildiğinde bir fırsat olabileceğini de ortaya koyuyor. Bilim insanları, bu doğal oluşumun özellikle turizm ve eğitim alanlarında kullanılabilecek potansiyele sahip olduğunu vurguluyor. Aksaray’ın eşine az rastlanır jeolojik oluşumlarından biri olan Ulukışla 1 gayzeri, tüm risklerine rağmen bilimsel ve turistik açıdan önemli bir kaynak olarak değerlendiriliyor.

SU 2,8 METREYİ AŞAN YÜKSEKLİKTE PÜSKÜRÜYOR

Bilim insanları tarafından yapılan incelemelere göre Ulukışla 1 Gayzeri, iç içe geçmiş üç ana koniden ve yaklaşık 100 metre çapında taşma alanından oluşuyor. Gayzerin çıkış ağzından 2,8 metreye kadar su fışkırdığı, göl seviyesinden ise 70–80 cm yükseldiği tespit edildi.

Araştırma sırasında aynı tip soğuk su püskürmelerinin yalnızca Ulukışla ile sınırlı olmadığı, Yeşilova ve Yapılcan köylerinde de benzer gayzer oluşumlarının bulunduğu belirlendi.

İÇMEYE VE SULAMAYA UYGUN DEĞİL

Laboratuvar analizlerinde gayzer suyunun ne içme suyu olarak kullanılabileceği ne de tarımsal sulamaya uygun olduğu ortaya çıktı. Ayrıca içerdiği maddeler nedeniyle ekolojik yaşam için de olumsuz koşullar barındırdığı kaydedildi.

Su örneklerinde yapılan incelemelerde Bacillariophyta grubuna ait çeşitli mikroorganizmalar tespit edildi. Bunlar arasında Cymbella, Gomphonema, Tabellaria, Navicula ve Amphora türleri yer alıyor.

BÖLGE TURİZME KAZANDIRILABİLİR

Araştırma, Ulukışla çevresindeki soğuk su gayzerlerinin bilimsel olarak ilk kez incelendiğini ortaya koyarken, bu doğal oluşumların turizm, eğitim ve doğa gözlemi gibi alanlarda değerlendirilebileceği de vurgulandı.

Bilimsel rapora göre bu tür gayzer yapıları dünyada oldukça nadir görülüyor. Aksaray’daki oluşumun bilinçli şekilde korunması hâlinde bölgeye hem bilimsel hem de turistik bir değer kazandırabileceği ifade edildi.